Thực phẩm bảo vệ sức khỏe khác thuốc thế nào? Cách đọc nhãn và dùng an toàn

Thực phẩm bảo vệ sức khỏe (TPBVSK) là thực phẩm dùng để bổ sung dưỡng chất hoặc hoạt chất có lợi, giúp hỗ trợ chức năng của cơ thể; còn thuốc là sản phẩm dùng để phòng bệnh, chẩn đoán, điều trị bệnh theo chỉ định. Hai nhóm này khác nhau về mục đích, cơ quan quản lý, quy trình đánh giá và cách ghi nhãn: TPBVSK do Cục An toàn thực phẩm tiếp nhận bản công bố, còn thuốc phải được cấp số đăng ký lưu hành bởi cơ quan quản lý dược. TPBVSK không thể thay thế thuốc, và người đang có bệnh lý cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ.

TPBVSK là gì?

Theo quy định về an toàn thực phẩm tại Việt Nam, thực phẩm bảo vệ sức khỏe là thực phẩm được dùng để bổ sung thêm vào chế độ ăn uống hằng ngày nhằm duy trì, tăng cường, cải thiện chức năng của cơ thể con người, giảm nguy cơ mắc bệnh. TPBVSK chứa một hoặc nhiều chất như vitamin, khoáng chất, acid amin, enzyme, chiết xuất thảo dược hoặc các hoạt chất sinh học khác.

Trước đây, nhóm sản phẩm này thường được gọi là "thực phẩm chức năng". Hiện nay, nhãn sản phẩm phải ghi rõ cụm từ "Thực phẩm bảo vệ sức khỏe".

TPBVSK thường có dạng giống thuốc như viên nang, viên nén, bột, cốm, dung dịch… Chính vì hình thức giống nhau nên nhiều người dễ nhầm lẫn hai nhóm sản phẩm này.

TPBVSK khác thuốc ở những điểm nào?

Điểm mấu chốt: thuốc được dùng khi đã có bệnh và có chỉ định; TPBVSK dùng để bổ sung, hỗ trợ. Một TPBVSK được quảng cáo là "trị dứt điểm", "thay thế thuốc" là quảng cáo sai quy định, người tiêu dùng nên cảnh giác.

Cách đọc nhãn TPBVSK

Khi cầm một hộp TPBVSK, bạn hãy đọc lần lượt các thông tin sau:

1. Tên sản phẩm và dòng chữ nhận diện

Kiểm tra cụm từ "Thực phẩm bảo vệ sức khỏe" và câu khuyến cáo không phải là thuốc. Nếu thiếu, hãy thận trọng.

2. Thành phần và hàm lượng

• Thành phần được liệt kê kèm hàm lượng trong một đơn vị (viên, gói, ống, ml).
• Chú ý hoạt chất chính và các thành phần phối hợp. Ví dụ, một viên nghệ nano có thể kèm piperin; một viên đông trùng hạ thảo có thể kèm hồng sâm.
• Kiểm tra thành phần có thể gây dị ứng với bạn hoặc người thân.

3. Công dụng

Đọc đúng những gì được ghi, thường mở đầu bằng "hỗ trợ", "giúp". Đừng suy diễn rộng hơn nội dung trên nhãn.

4. Đối tượng sử dụng

Ví dụ "người từ 12 tuổi trở lên", "trẻ từ 3 tuổi", "phụ nữ sau sinh". Không dùng cho đối tượng không được ghi trên nhãn khi chưa có ý kiến chuyên môn.

5. Cách dùng và liều dùng

Lượng mỗi lần, số lần mỗi ngày, thời điểm uống (trước hay sau ăn). Đây là phần bạn cần tuân thủ chặt chẽ nhất.

6. Chú ý, chống chỉ định

Thường gồm: không dùng cho người mẫn cảm với thành phần, phụ nữ có thai hoặc cho con bú cần hỏi ý kiến bác sĩ…

7. Thông tin truy xuất

Số lô, ngày sản xuất, hạn sử dụng, điều kiện bảo quản, tên và địa chỉ nhà sản xuất, tổ chức chịu trách nhiệm, số giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố. Bạn có thể dùng số này để tra cứu trên hệ thống của Cục An toàn thực phẩm.

Nguyên tắc dùng TPBVSK an toàn

• Không bỏ thuốc đang dùng để chuyển sang TPBVSK. Mọi thay đổi trong phác đồ cần có ý kiến bác sĩ.
• Báo với bác sĩ tất cả TPBVSK bạn đang dùng khi đi khám, đặc biệt trước phẫu thuật, vì một số hoạt chất có thể tương tác với thuốc.
• Không dùng chồng chéo: nhiều sản phẩm có thể chứa cùng một hoạt chất, dễ dẫn đến dùng quá mức cần thiết, nhất là với vitamin A, D, sắt, canxi.
• Dùng đúng liều, đúng đối tượng ghi trên nhãn.
• Theo dõi cơ thể: nếu xuất hiện mẩn ngứa, rối loạn tiêu hoá, mệt mỏi bất thường, hãy ngừng dùng và đi khám.
• Thận trọng với nhóm đặc biệt: phụ nữ mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người cao tuổi dùng nhiều thuốc, người có bệnh gan thận.
• Kết hợp lối sống lành mạnh: TPBVSK chỉ là phần bổ sung; ăn uống cân đối, vận động, ngủ đủ vẫn là nền tảng.

Ví dụ: đọc nhãn một sản phẩm nghệ nano

Giả sử bạn đang xem Nano Curcumin New. Hãy tự trả lời các câu hỏi:

1. Sản phẩm có ghi "Thực phẩm bảo vệ sức khỏe" không?
2. Mỗi viên chứa bao nhiêu nano curcumin, có thành phần phối hợp nào?
3. Công dụng được ghi là gì, có đúng nhu cầu của mình không?
4. Đối tượng và liều dùng ra sao, mình có thuộc nhóm cần thận trọng không?
5. Số công bố là gì, tra cứu có khớp tên doanh nghiệp không?

Bạn có thể áp dụng cách đọc tương tự với các sản phẩm khác như Arostin trong nhóm xương khớp hay Bioglucomin-G trong danh mục Bổ gan – Mát gan.

Khi nào nên gặp bác sĩ thay vì tự dùng TPBVSK?

• Triệu chứng kéo dài, nặng dần hoặc tái đi tái lại.
• Có dấu hiệu bất thường như sụt cân không rõ nguyên nhân, đau dữ dội, sốt kéo dài, vàng da, đi ngoài phân đen.
• Đang có bệnh mạn tính và dùng thuốc thường xuyên.
• Muốn dùng cho trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai hoặc người cao tuổi yếu.

Trong các trường hợp này, việc thăm khám giúp xác định nguyên nhân; TPBVSK, nếu phù hợp, chỉ nên dùng như phần hỗ trợ theo tư vấn chuyên môn.

Lưu ý khi sử dụng

Thực phẩm bảo vệ sức khỏe không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Hiệu quả có thể khác nhau tuỳ cơ địa. Nội dung bài viết mang tính tham khảo, không thay cho chẩn đoán hay tư vấn của bác sĩ. Nếu bạn có bệnh lý hoặc đang dùng thuốc, hãy hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng bất kỳ TPBVSK nào. Cần hỗ trợ đọc nhãn hoặc chọn sản phẩm, liên hệ Sống Khoẻ Khoa Học qua hotline (đang cập nhật), Zalo (đang cập nhật) hoặc email (đang cập nhật).